Je wordt wakker met een stijve kaak. Of iemand merkt op dat je ’s nachts knarst, terwijl je er zelf niets van weet. Of je ontdekt midden op de dag dat je tanden stevig op elkaar staan, zonder dat je weet sinds wanneer.

Veel mensen merken pas hoe vaak ze hun kaak aanspannen wanneer ze er even bij stilstaan. Soms gaat het om knarsen tijdens de slaap, soms om klemmen overdag. En soms gebeurt allebei.

Waarom dat gebeurt, is niet altijd duidelijk. Er kunnen verschillende factoren meespelen en niet iedereen met dezelfde gewoonte krijgt ook dezelfde klachten.

Een klein proefje

Waar staan je tanden op dit moment?

Raken je boven- en ondertanden elkaar? Laat dan eens wat ruimte ertussen. Je lippen mogen ontspannen gesloten zijn en je tong mag comfortabel in je mond liggen.

Dat is een ontspannen rusthouding voor je kaak: je tanden raken elkaar niet voortdurend.

Veel mensen merken dat ze hun tanden overdag regelmatig op elkaar zetten, bijvoorbeeld tijdens het werken, autorijden of geconcentreerd nadenken. Vaak gebeurt dat zonder dat ze het beseffen.

Je hoeft je kaak niet voortdurend te controleren. Het kan al helpen om af en toe op te merken wat je doet en de spieren weer te laten ontspannen.

Wat kan er meespelen?

Kaakklemmen en tandenknarsen worden ook wel bruxisme genoemd. Bij sommige mensen gebeurt het vooral tijdens de slaap, bij anderen vooral wanneer ze wakker zijn.

Er is niet altijd één duidelijke oorzaak. Verschillende factoren kunnen samen een rol spelen.

Stress en spanning

In drukke of spannende periodes merken sommige mensen dat ze hun kaak vaker aanspannen. Dat kan een gewoonte worden die je nauwelijks nog opmerkt. Toch knarst of klemt niet iedereen die stress ervaart, en niet iedereen die knarst, heeft last van stress.

Slaap en dagelijkse gewoontes

Knarsen tijdens de slaap kan samenhangen met processen die zich tijdens de slaap afspelen. Ook bepaalde slaapstoornissen, waaronder slaapapneu, kunnen relevant zijn. Cafeïne, alcohol en sommige geneesmiddelen kunnen bij sommige mensen eveneens een rol spelen.

Kaak, nek en schouders

Sommige mensen ervaren naast kaakklachten ook spanning of pijn in de nek, schouders of slapen. Die gebieden kunnen elkaar beïnvloeden, maar dat betekent niet automatisch dat nekspanning de oorzaak is van het knarsen.

Een ongeval, een tandheelkundige behandeling of veranderingen in je klachten kunnen belangrijke informatie opleveren. Soms is er ondanks onderzoek geen duidelijke aanleiding.

De klachten verschillen ook van persoon tot persoon. Je kunt wakker worden met een vermoeide kaak, pijn hebben bij het kauwen of je mond moeilijk openen. Soms hoor je een klik of knak bij het bewegen van je kaak. Ook pijn rond de slapen, oren of nek kan voorkomen.

Een klik zonder pijn of bewegingsbeperking hoeft op zichzelf niet te betekenen dat er iets mis is. Heb je wel pijn, wordt je mondopening kleiner of nemen de klachten toe, laat je dan beoordelen.

Wanneer ga je naar de tandarts?

Bij vermoedelijk tandenknarsen of klachten die met je tanden en kaak te maken kunnen hebben, is de tandarts een belangrijk aanspreekpunt.

Maak een afspraak wanneer je tanden gevoelig worden of afslijten, je kaak pijn doet bij het kauwen, een vulling of kroon loskomt of je beet anders aanvoelt dan vroeger. Ook wanneer je partner regelmatig knarsgeluiden hoort tijdens je slaap, is het zinvol dit te bespreken.

De tandarts kan je tanden en gebit onderzoeken en nagaan of er schade is ontstaan. Indien aangewezen kan een opbeetplaat worden voorgesteld. Die beschermt je tanden tegen de gevolgen van knarsen, maar neemt het knarsen zelf niet noodzakelijk weg.

Je hoeft overigens niet te wachten tot je tanden beschadigd zijn om je klachten te laten bespreken.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Sommige klachten vragen om een medische beoordeling.

Neem contact op met je huisarts bij kaakpijn met koorts, zwelling of roodheid, of wanneer de klachten na een ongeval of val zijn ontstaan. Als je kaak vastzit en je je mond niet meer goed kunt openen of sluiten, laat je dat dringend beoordelen.

Ook wanneer je partner ademstops opmerkt tijdens je slaap, je vaak wakker wordt of je overdag opvallend moe bent, is het verstandig dit met je huisarts te bespreken.

Krijg je nieuwe of hevige hoofdpijn in combinatie met pijn bij het kauwen, zeker als je ook problemen met zien hebt, zoek dan onmiddellijk medische beoordeling.

Kaakpijn samen met pijn op de borst, kortademigheid of pijn die uitstraalt naar je arm kan een teken zijn van een spoedgeval.

Wanneer kan osteopathie een rol spelen?

Soms heb je last van een gespannen of pijnlijke kaak, samen met klachten in je nek, hoofd of schouders. Wanneer tandheelkundige en medische oorzaken voldoende zijn beoordeeld, kan het zinvol zijn om ook naar die samenhang te kijken.

Als osteopaat onderzoek ik hoe je kaak beweegt, hoe je nek en hoofd bewegen en of er bewegingsbeperkingen of gevoeligheid zijn die relevant kunnen zijn voor je klachten.

Bij een eerste afspraak begin ik met luisteren. Wanneer zijn de klachten begonnen? Heb je pijn bij het kauwen of vooral bij het wakker worden? Heb je recent een tandheelkundige behandeling gehad of een ongeval meegemaakt? Hoe slaap je en wanneer merk je dat je je kaak aanspant?

Daarna volgt, wanneer dat aangewezen is, een onderzoek van de beweging en gevoeligheid van je kaak, nek en omliggende structuren. Op basis daarvan bekijken we samen welke aanpak passend kan zijn.

Bij sommige mensen merk ik dat kaakklachten niet op zichzelf staan, maar samengaan met pijn of spanning in de nek en rond de slapen. Dan is het zinvol om het geheel te bekijken, zonder vooraf aan te nemen dat één gebied de oorzaak is.

Osteopathische behandeling kan bij sommige mensen mogelijk helpen om bijkomende spier- of bewegingsgerelateerde klachten te verlichten. Het bewijs dat osteopathie het knarsen zelf vermindert of wegneemt, is echter beperkt. Daarom beloof ik niet dat het knarsen zal verdwijnen.

Een klein moment voor jezelf

Wat je zelf kunt doen, kost niet meer dan een minuut.

Sta een paar keer per dag even stil bij je kaak. Raken je tanden elkaar? Trek je je schouders op? Houd je je adem onbewust vast?

Laat wat ruimte tussen je tanden, ontspan je kaak en adem rustig uit. Je kunt eventueel een kleine herinnering op je computerscherm of koelkast plaatsen.

Het doel is niet om jezelf de hele dag te controleren of elk contact tussen je tanden te vermijden tijdens het eten en spreken. Het gaat erom dat je leert herkennen wanneer je je kaak onnodig aanspant.

Dat lost niet alles op, maar het kan je helpen om je gewoonte beter op te merken.

Drie dingen die je zelf kunt proberen

Naast het opmerken van je kaak zijn er een paar kleine dingen die voor veel mensen helpen. Ze zijn zacht en je kunt ze zelf doen.

Je tong op rust zetten

Leg de punt van je tong zacht tegen je gehemelte, vlak achter je bovenste voortanden. Het is de plek waar je tong ligt als je de letter “n” uitspreekt. Je lippen zijn losjes gesloten en je tanden raken elkaar niet.

In die houding is het moeilijker om hard te klemmen, en je kaak krijgt de ruimte die hij in rust nodig heeft. Duw je tong niet tegen je gehemelte aan, het gaat om een zachte rustplek. Voelt het in het begin vreemd, probeer het dan een paar minuten tegelijk en laat daarna weer los. Dit werkt vooral overdag, want ‘s nachts heb je er geen controle over.

Je kauwspier masseren

Voel met je vingers aan je wang, ongeveer ter hoogte van je kiezen, en klem je tanden even kort samen. De spier die je dan voelt opspannen is de kauwspier. Masseer die ‘s avonds, bijvoorbeeld voor het slapengaan, met je vingers in kleine, rustige cirkels. Beweeg daarbij van boven naar beneden. Druk niet te hard: het mag aangenaam aanvoelen en niet pijnlijk. Heb je pijn, een zwelling of een rode plek, stop dan en bespreek het met je huisarts of tandarts.

Wat je kaak extra belast

Kauwgom en heel taai of hard eten vragen veel van je kaakspieren. Als je klachten hebt, kan het helpen daar een tijdje wat voorzichtiger mee te zijn.

Geen van deze dingen neemt het knarsen zelf noodzakelijk weg. Ze helpen je kaak om vaker te ontspannen, en dat is vaak een goed begin.

Weet je niet goed waar je moet beginnen: bij de tandarts, de huisarts of bij mij? Je mag me gerust contacteren. Dan bekijken we samen welke stap het meest aangewezen is.